PHỤ NỮ VIỆT NAM QUA ỐNG KÍNH ĐÀO HOA NỮ

Trần Đức Anh Sơn

 Nghệ sĩ Đào Hoa Nữ

Nghệ sĩ Đào Hoa Nữ

Festival Huế 2012, đã hơn 10 giờ đêm nhưng ở trường lang nối Duyệt Thị Đường với Thái Bình Lâu trong Đại Nội Huế vẫn chưa hề vãn khách. Thiên hạ vẫn lũ lượt đổ về đây để chiêm ngưỡng những “khoảnh khắc thú vị” của quê hương, đất nước được lưu giữ bởi ống kính của một nữ nhiếp ảnh gia nổi tiếng – nghệ sĩ Đào Hoa Nữ. Đã thành lệ, cứ mỗi khi Festival Huế diễn ra là nơi đây lại trở thành “không gian Đào Hoa Nữ”, nơi trưng bày những tác phẩm mới nhất và ưng ý nhất của chị, với những chủ đề riêng: Lăng tẩm và chùa Huế, Thời trang cung đình, Cõi riêng Huế, Nét hoa văn trong kiến trúc lăng tẩm và Hoàng Thành Huế, Cây đa – bến cũ – con đò, Những nẻo đường Việt Nam

Sinh ra và lớn lên ở Huế, được hấp thu một nền giáo dục giàu nhân văn trong trường ngôi trường nội trú Công giáo ở giáo xứ Kim Long (Huế), nên Đào Hoa Nữ có cơ hội tiếp xúc với âm nhạc và hội họa từ rất sớm. Năm 15 tuổi, chị theo gia đình chuyển vào sinh sống ở Sài Gòn và bước vào đời bằng nghề ca sĩ. Chị hát trong các phòng trà, trên làn sóng phát thanh, thậm chí còn là “bầu show” của chương trình ca nhạc Hương Đêm của Đài truyền hình Sài Gòn. Sự nghiệp ca hát của Đào Hoa Nữ chấm dứt vào năm 1975 và trong cơn khốn khó chung của cả dân tộc thời hậu chiến, chị trở thành một người bán chè đêm trên vỉa hè đường Pasteur.

Vậy nhưng, từ một cuộc triển lãm nhân hội chợ Hoa Xuân do Hội Văn nghệ Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức vào năm 1978, Đào Hoa Nữ đã “lạc bước” sang lĩnh vực nhiếp ảnh, rồi “ăn đời ở kiếp” với nghề này và trở thành nữ nghệ sĩ nhiếp ảnh hàng đầu của Việt Nam. Chị bồi hồi nhớ lại: “Khi nhìn thấy những cảnh sắc rực rỡ trong hội Hoa Xuân, một ý nghĩ bất chợt thoáng qua trong đầu tôi: Tại sao mình không chụp ảnh thay vì cầm cọ, pha màu để vẽ nên một bức tranh về cảnh đẹp quê hương. Có thể vẽ bức tranh ấy bằng ống kính máy ảnh thay vì những nét cọ. Không ngờ, ý nghĩ bất chợt ấy chính là cơ duyên dẫn bước tôi đến với nghệ thuật nhiếp ảnh sau này”.

Đào Hoa Nữ đã rong ruổi khắp mọi miền Tổ quốc để ghi lại những khoảnh khắc tuyệt vời của đất nước và con người Việt Nam. Thành quả của những cuộc “xê dịch” không mệt mỏi ấy là hàng vạn bức ảnh thấm đẫm mồ hôi và nước mắt, hàng chục cuộc triển lãm ảnh nghệ thuật ở Việt Nam, Pháp, Bỉ, Nhật Bản, là 5 cuốn sách ảnh: Việt Nam quê hương tôi (1993), Huế – Đất mẹ của tôi (2000), Huế – Thành phố Festival (2006), Việt Nam – Những nẻo đường (2010), Huế – Thành phố di sản thế giới (2012) và hàng chục giải thưởng nhiếp ảnh quốc gia và quốc tế. “Đi đến tận nơi là một bản năng tính nghệ sĩ của Đào Hoa Nữ. Từ chợ nổi ở Cà Mau, Phụng Hiệp ở phía Nam, rẽ sang làng Việt cổ ở Đường Lâm, Ước Lễ ở đồng bằng Bắc Bộ, lên tận Đồng Văn, Mèo Vạc ở biên giới phía Bắc, sức đi nghề nghiệp của chị làm ta nghĩ đến Tư Mã Thiên người đời Hán đã cưỡi ngựa đi chu du ngang dọc khắp đất nước Trung Quốc, thu nhặt tài liệu để viết sử ký”. (Nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường). Đây có lẽ là nhận định chính xác nhất về tính cách, tài năng và thành quả sáng tạo của Đào Hoa Nữ. Chị tâm sự: “Con đường nghệ thuật đã đưa tôi đi tới nhiều miền của đất nước, thổi vào hồn tôi những luồng gió mới, mạnh mẽ, ấm áp, nuôi tôi mỗi ngày mỗi lớn lên, vững vàng hơn từ tâm hồn đến đôi chân và đôi tay cầm máy, từng bước từng bước đi lên phía trước. Bên kia ống kính luôn hiện ra những cảnh giới không lúc nào giống nhau: những cánh đồng, những dòng sông, những ngọn núi mờ sương, hoặc có khi là một vực thẳm im lặng và bao trùm lên tất cả, bao giờ cũng vậy, là một chất thơ diệu kỳ và sâu thẳm. Giống như một linh hồn. Và một phút, trái tim như ngừng đập, tôi bấm máy”.

Gần 35 năm chu du khắp nước để “viết sử bằng máy ảnh”, Đào Hoa Nữ đã đạt được những danh hiệu cao quý mà bất kỳ ai trong giới nhiếp ảnh Việt Nam cũng mong ước: Nghệ sĩ nhiếp ảnh xuất sắc quốc gia (E.VAPA), Nghệ sĩ nhiếp ảnh xuất sắc quốc tế (E.FIAP), Nghệ sĩ có công đóng góp xuất sắc cho nền nhiếp ảnh Việt Nam (ES.VAPA), Nghệ sĩ danh dự của Hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam (HON.VAPA)… Chị đã được Nhà nước Việt Nam trao tặng Huân chương Lao động hạng Ba (2005) và được Liên đoàn Nhiếp ảnh thế giới (FIAP) trao tặng huy chương danh dự HONOR MEDAL FIAP (2007).

Một trong những chủ đề sáng tác được Đào Hoa Nữ đặc biệt quan tâm là chủ đề phụ nữ. Những bức ảnh chụp người phụ nữ Việt Nam của Đào Hoa Nữ xuất hiện trong hầu hết các cuộc triển lãm cá nhân, trong 5 cuốn sách ảnh mà chị đã dày công thực hiện. Và, bao giờ đó cũng là những bức ảnh đáng xem nhất. Chị chụp tất cả những ai đại diện cho nữ giới: người mẹ quê tảo tần, cô nữ sinh thơ ngây, nữ doanh nhân năng động, nữ chính khách thông minh quyết đoán, nữ nghệ sĩ đang cháy hết mình trong đam mê nghệ thuật… Chị chụp những quý bà sang trọng, lịch lãm ở phố thị, những người đàn bà lam lũ nơi thôn dã, những bé gái đang ngồi mơ một tương lai tươi sáng nơi rẻo cao biên giới… Chị chụp những phụ nữ tiếng tăm và cả những nữ phận gần như vô danh trong cuộc đời này. Song dù khác nhau về thân phận, địa vị và hoàn cảnh, thì những nhân vật nữ trong ảnh của Đào Hoa Nữ đều có một điểm chung: đó là ở họ đều toát lên vẻ chân thành, lương thiện, chịu thương chịu khó, vốn là những nét đẹp vĩnh hằng của người phụ nữ Việt Nam.

Những bức ảnh phụ nữ của Đào Hoa Nữ không chỉ là những tác phẩm nghệ thuật, mà còn là những thông điệp thấm đẫm chất nhân văn phản ánh vẻ đẹp dung dị, ca ngợi đức hy sinh và ghi nhận những đóng góp thầm lặng của người phụ nữ Việt Nam đối với gia đình và xã hội. Với chị, họ là những nhân vật mà chị phải chụp bằng cả tấm chân tình từ trái tim của người nghệ sĩ, như lời chị kể: “Trong hành trình sáng tác của mình, tôi gặp rất nhiều người bà, người mẹ, người vợ, người chị. Họ là những con người suốt đời tảo tần vì chồng con, vì gia đình nhưng không quên trách nhiệm với quê hương, đất nước. Họ đã làm cho cuộc đời này trở nên tốt đẹp hơn. Vì thế, tôi quyết định phải nắm bắt cho được những khoảnh khắc đẹp nhất của người phụ nữ bằng chiếc máy ảnh ở trong tay mình. Và khi hướng ống kính của mình vào các nhân vật phụ nữ, tôi thấy tự hào và khâm phục người phụ nữ của đất nước tôi”.

T.Đ.A.S.

Nhà thiết kế Minh Hạnh

Nhà thiết kế Minh Hạnh

Nghệ sĩ nhân dân Trà Giang

Nghệ sĩ nhân dân Trà Giang

Nghệ nhân tranh cát Ý Lan

Nghệ nhân tranh cát Ý Lan

Nghệ sĩ múa Linh Nga

Nghệ sĩ múa Linh Nga

Nhà ngoại giao Tôn Nữ Thị Ninh

Nhà ngoại giao Tôn Nữ Thị Ninh

Sông quê

Sông quê

Chiều xuống

Chiều xuống

Thợ mỏ Mạo Khê

Thợ mỏ Mạo Khê

Mẹ về thăm Văn Miếu

Mẹ về thăm Văn Miếu

Hai người bạn

Hai người bạn

Múa hoa đăng

Múa hoa đăng

 Mẹ quê

Mẹ quê

Qua đồi cát

Qua đồi cát

Qua cổng làng Thổ Hà

Qua cổng làng Thổ Hà

Viếng lăng vua Đồng Khánh

Viếng lăng vua Đồng Khánh

Cào nghêu trên biển Sầm Sơn

Cào nghêu trên biển Sầm Sơn

Giọt nắng chiều

Giọt nắng chiều

Giữ lửa

Giữ lửa

Sang ngang

Sang ngang

 Tảo tần cho con

Tảo tần cho con

Niềm vui cuộc sống

Niềm vui cuộc sống

Niềm vui của mẹ

Niềm vui của mẹ

Nắng đầu đông

Nắng đầu đông

Tuổi xuân

Tuổi xuân

Vũ khúc dân gian

Vũ khúc dân gian

Xuống chợ phiên

Xuống chợ phiên

Thu hoạch muối

Thu hoạch muối

Bài này đã được đăng trong Di sản văn hóa. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s