BA NGƯỜI “THÚ VỊ”

Trần Đức Anh Sơn

Tôi gọi họ là những người “thú vị” là bởi tính cách và những việc họ đang theo đuổi là rất “thú vị”, không chỉ đối với bản thân họ mà với cả những người quen biết họ.

Người thứ nhứt là Trần Thắng, kỹ sư ở thành phố West Hartford (bang Connecticut). Trần Thắng quê ở làng Nam Phổ ngoại ô thành phố Huế nhưng sinh ra và lớn lên ở Quảng Ngãi, quê mẹ của anh. Sang Mỹ định cư năm 1991, Trần Thắng theo học ngành cơ khí tại Đại học Connecticut. Sau khi tốt nghiệp anh được Công ty Pratt & Whitney chuyên sản xuất máy bay ở bang Connecticut tuyển dụng và nhanh chóng trở thành một chuyên gia về động cơ máy bay của công ty này. Theo nghề cơ khí, nhưng Trần Thắng đặc biệt quan tâm đến lĩnh vực giáo dục, văn hóa và lịch sử Việt Nam. Lúc còn đi học, Trần Thắng được bầu làm Chủ tịch Hội sinh viên người Việt liên trường đại học vùng đông bắc nước Mỹ. Anh thường xuyên tổ chức các liên hoan văn hóa nghệ thuật, các buổi thuyết trình về lịch sử và văn hóa Việt Nam trong các trường đại học ở Mỹ, thu hút đông đảo sinh viên Việt kiều và du học sinh Việt Nam tham gia.

Năm 2001, Trần Thắng thành lập Viện Văn hóa giáo dục Việt Nam (IVCE) ở New York. IVCE thường tổ chức những sự kiện văn hóa, mời các học giả ở Mỹ và học giả, nghệ sĩ từ Việt Nam sang thuyết trình, trao đổi học thuật, chiếu phim, biểu diễn nghệ thuật… trong các trường đại học ở Mỹ.

Trần Thắng đi mua đồ cổ ở New Hartford.

Trần Thắng đi mua đồ cổ ở New Hartford.

Từ năm 2012 đến nay, Trần Thắng là một cái tên rất quen thuộc với những ai quan tâm đến chủ quyền biển đảo của Việt Nam. Anh bỏ tiền túi mua 170 bản đồ và 4 cuốn atlas cổ và trao tặng toàn bộ số bản đồ và atlas này cho thành phố Đà Nẵng. Đây là những bản đồ và atlas do các nước phương Tây xuất bản từ cuối thế kỷ XVI đến đầu thế kỷ XX rất có giá trị lịch sử và là những bằng chứng góp phần chứng minh chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa – Trường Sa.

Tháng 10/2014, Trần Thắng tổ chức chương trình Facing to the Ocean (Đối diện đại dương), chiếu phim và thuyết trình về biển đảo Việt Nam trong các trường đại học ở đông bắc nước Mỹ. Anh tự tìm kiếm kinh phí để mời chúng tôi sang Mỹ thực hiện chương trình này trong ba tuần. Nữ đạo diễn Phan Huyền Thư (Hãng phim tài liệu trung ương, Hà Nội) mang tới Mỹ bộ phim tài liệu Những câu chuyện nhỏ trên biển lớn kể về hành trình của những người bố, người mẹ, người vợ từ đất liền ra Trường Sa thăm con, thăm chồng, …thăm nơi yên nghỉ của những người ruột thịt đã nằm lại nơi đảo xa vì cuộc chiến đấu bảo vệ chủ quyền biển đảo Việt Nam. Hai anh em họa sĩ song sinh Lê Ngọc Thanh – Lê Đức Hải (New Space Art Foundation, Huế) trình chiếu video art Chạm tới biển kể về hành trình trở về quê hương của họ với những tâm tình gửi gắm sự tri ân và lòng tiếc thương những người con đất Việt đã đổ mồ hôi và máu xương trong trình vươn ra làm chủ biển khơi. Tôi mang đến giảng đường các đại học Mỹ bài thuyết trình về Hải thương Việt Nam thế kỷ XVII – XVIII nói về quá trình Việt Nam dùng đường biển để kết nối giao thương với thế giới từ hơn 300 năm trước. Đồng hành với chúng tôi còn có “cặp đôi” nhiếp ảnh gia người Mỹ Catherine Karnow và MC Trần Thùy Dương của Đài Truyền hình Việt Nam với talkshow General Giap về Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Khán giả của chúng tôi là những học giả, giảng viên, nghiên cứu viên và sinh viên Mỹ chuyên ngành Việt Nam học và các ngành lịch sử, nhân học, văn hóa, xã hội, ngôn ngữ… liên quan đến Việt Nam. Trong số đó có nhiều chuyên gia hàng đầu về Việt Nam học ở các trường danh tiếng như: Đại học Harvard, Đại học Yale, Đại học Pennsylvania, Đại học Maine… Trần Thắng tâm sự là muốn IVCE thông qua Facing to the Ocean để giới thiệu với học giới Mỹ về hành trình vươn ra biển của người Việt và cuộc đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển đảo Việt Nam trong hàng trăm năm qua.

Không chỉ yêu thích lịch sử và văn hóa Việt Nam, Trần Thắng còn là người đam mê cổ vật và là một “tay” sưu tầm gốm sứ có hạng. Anh sưu tầm đủ thứ: đồ đá thời Phùng Nguyên; đồ đồng thời Đông Sơn; từ tượng Phật thuộc văn hóa Óc Eo; đối liễn – hoành phi thời Lê – Nguyễn; kim khánh, kim bội, kim tiền thời Nguyễn… Nhưng giá trị nhất là sưu tập gốm sứ cổ Việt Nam gồm: gốm Giao Chỉ, gốm Óc Eo, gốm Sa Huỳnh, gốm hoa nâu thời Lý – Trần, gốm Chu Đậu hoa lam thời Lê, gốm Quảng Đức, gốm Châu Ổ, đồ sứ ký kiểu thời Nguyễn… Anh mong ước khi có điều kiện sẽ biến căn nhà nhỏ của mình thành một bảo tàng mini về cổ vật phương Đông, mở cửa miễn phí để đón sinh viên, học giả Mỹ tới tham quan và tìm hiểu về lịch sử, văn hóa và mỹ thuật cổ Việt Nam. Một mơ ước khiêm nhường và dễ thương.

Người thứ hai là TS. Tạ Văn Tài ở thành phố Boston (bang Massachusetts). Sinh ra và lớn lên ở miền Bắc Việt Nam, ông theo gia đình di cư vào miền Nam vào năm 1954. Năm 1960, ông tốt nghiệp Luật khoa ở Sài Gòn, rồi sang Mỹ theo học ngành Luật ở Đại học Virginia, lấy bằng tiến sĩ Luật khoa vào năm 1965. Trở về Việt Nam, TS. Tạ Văn Tài hành nghề luật sư và dạy Luật tại nhiều trường đại học ở miền Nam Việt Nam. Sau năm 1975, TS. Tạ Văn Tài cùng gia đình sang Mỹ định cư. Ông vào làm nghiên cứu viên của trường Luật Harvard, tiếp tục theo học ngành Luật tại trường này. Năm 1986, ông thi đỗ bằng hành nghề luật sư bang Massachusettes và hành nghề luật sư tại bang này từ đó đến nay.

TS. Tạ Văn Tài (phải) và tác giả

TS. Tạ Văn Tài (phải) và tác giả

Tạ Văn Tài còn là một nhà nghiên cứu Luật học và là cộng tác viên nghiên cứu của trường Luật Harvard. Ông nghiên cứu và diễn thuyết về luật pháp Việt Nam xưa và nay, đối chiếu với luật pháp Trung Hoa và luật pháp Mỹ trong giảng đường Harvard. Tạ Văn Tài là tác giả nhiều biên khảo có giá trị về luật pháp Việt Nam xưa và nay như: The code of Le Dynasty (Quốc triều hình luật, 1987), The Vietnamese tradition of human right (Truyền thống Việt Nam về quyền con người, 1988), Immigrants in American Court (Những người nhập cư tại Tòa án Mỹ, 1999), Investment Law and Practice in Vietnam (Luật Đầu tư và thực tiễn ở Việt Nam, viết chung với GS. Jerome Cohen, 1990)… Ông được Chính phủ Mỹ ghi nhận là một chuyên gia về pháp luật Việt Nam và thường tham khảo ý kiến trong việc giải quyết trường hợp các trẻ mồ côi Việt Nam và các vấn đề liên quan đến di dân và nhập cư của người Việt ở Mỹ. Ông được ghi danh trong bốn “bảng vàng”: Who is who in American Law, Who is who in the World, Who is who in America, Who is who among Asian- Americans.

Từ nhiều năm qua, GS. Tạ Văn Tài đã quan tâm nghiên cứu vấn đề chủ quyền của Việt Nam trên hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa và việc Trung Quốc tranh chấp chủ quyền này với Việt Nam trên góc độ pháp lý. Ông là một trong những học giả Việt kiều tiên phong đưa ra những luận điểm bác bỏ sự xuyên tạc của Trung Quốc đối với bức Công thư công nhận đường cơ sở 12 hải lý của Trung Quốc do Thủ tướng Phạm Văn Đồng gửi cho phía Trung Quốc vào năm 1958.

Tháng 4/2013, tôi đến Boston mời ông trả lời phỏng vấn cho bộ phim tài liệu Biển đảo Việt Nam. Nguồn cội tự bao đời do Đài Truyền hình TPHCM thực hiện (mà tôi được mời làm cố vấn nội dung), thì TS. Tạ Văn Tài đã sốt sắng nhận lời và đó là một trong những cuộc phỏng vấn thành công nhất của đoàn làm phim chúng tôi ở Mỹ.

Cuối tháng 6/2014, Đại học Đà Nẵng và trường Đại học Phạm Văn Đồng (Quảng Ngãi) tổ chức hội thảo khoa học quốc tế Hoàng Sa – Trường Sa. Sự thật lịch sử ở Đà Nẵng, TS. Tạ Văn Tài từ Mỹ cũng về tham dự. Tham luận của ông tại hội thảo này đã thu hút sự quan tâm của các học giả quốc tế bởi những lý luận sắc bén trong việc khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với Hoàng Sa – Trường Sa, cũng như quan điểm ôn hòa trong việc giải quyết tranh chấp chủ quyền trên Biển Đông bằng biện pháp hòa bình.

Biết tin IVCE thực hiện chương trình chiếu phim và thuyết trình về biển đảo Việt Nam, TS. Tạ Văn Tài đã tham gia vào ban cố vấn, giúp Trần Thắng chọn phim để trình chiếu và là người chọn tên Facing to the Ocean cho chương trình. Ông cũng tích cực liên hệ với các trường đại học để tìm kiếm tài trợ và xin phép cho chương trình được tổ chức trong giảng đường các đại học này.

Tạ Văn Tài là người truyền thụ cho tôi những kiến thức luật pháp liên quan đến chủ quyền trên hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Ông khuyến khích tôi tiếp tục đi sâu nghiên cứu về vấn đề chủ quyền biển đảo Việt Nam, viết thư tiến cử tôi với Quỹ Fulbright để giúp tôi xin học bổng sang Mỹ nghiên cứu và sưu tầm tư liệu về Hoàng Sa – Trường Sa đang lưu trữ trong các thư viện của nước Mỹ.

Người thứ ba là Nguyễn Hồng Sơn, nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành Hóa hữu cơ tại Trường Đại học Tufts. Sơn sinh năm 1984 ở TPHCM. Năm 2004, cùng gia đình sang Mỹ định cư ở thành phố Medford (bang Massachusetts). Đến Mỹ, Sơn theo học ngành Sinh hóa ở trường Bunker Hill, rồi lấy bằng Cử nhân Sinh hóa ở Đại học Massachusetts vào năm 2007. Năm 2009, Nguyễn Hồng Sơn theo học chương trình tiến sĩ ngành Hóa hữu cơ ở Đại học Tufts và sẽ bảo vệ luận án vào tháng 2/2015, rồi tiếp tục theo học tiến sĩ y khoa ở Đại học Y khoa UMass Lowell (bang Massachusetts). Cậu đã đạt 3 giải thưởng về nghiên cứu Hóa học khi còn là sinh viên của trường Bunker Hill và của Đại học Massachusetts vào các năm 2005 – 2007.

Nguyễn Hồng Sơn, người mê Truyện Kiều

Nguyễn Hồng Sơn, người mê Truyện Kiều

Là “dân” tự nhiên nhưng Nguyễn Hồng Sơn rất thích tìm hiểu lịch sử cổ trung đại Việt Nam và Nhật Bản. Cậu đặc biệt say mê triều đại nhà Nguyễn của Việt Nam và làm chủ một khối lượng kiến thức và tư liệu rất lớn về triều Nguyễn và kinh đô Huế của Việt Nam. Kết bạn với tôi qua facebook, và những lần chat với nhau bao giờ Sơn cũng trao đổi với tôi những vấn đề liên quan đến lịch sử triều Nguyễn và văn hóa Huế.

Biết tôi sang Mỹ thuyết trình về chủ đề Hải thương Việt Nam thế kỷ XVII – XVIII trong chương trình Facing to the Ocean do Trần Thắng tổ chức, Sơn chủ động liên lạc và háo hức gặp mặt vì đây là lần đầu tiên chúng tôi gặp nhau ở ngoài đời.

Khi chương trình Facing to the Ocean đến Viện Công nghệ Massachusetts, Sơn dẫn người yêu đến xem phim và nghe thuyết trình, rồi tham gia tọa đàm cùng các diễn giả và học giả tham dự chương trình. Lúc đó tôi rất ngạc nhiên vì thấy một sinh viên Việt kiều nhưng khi nói chuyện lại rất hay trích dẫn Truyện Kiều. Hỏi ra thì mới biết là Sơn đặc biệt yêu thích tuyệt tác văn chương này. Sơn rút trong túi ra một cuốn Truyện Kiều nhỏ bằng bàn tay và nói: “Đây là bảo bối mà em luôn mang theo người. Lúc nào rảnh em lấy Kiều ra đọc, giống như người ta tranh thủ lướt web vậy. Vì thế mà em rất thuộc truyện Kiều”. Chỉ sang Thuy Pham, một cô gái sinh ra và lớn lên ở Mỹ, người yêu của Sơn, Sơn nói: “Em khuyến khích cô ấy đọc lịch sử và văn chương Việt Nam. Lúc đầu cô ấy kêu khó hiểu, nhưng bây giờ thì thích nhiều rồi đó”. Thuy Pham nói với tôi: “Nhờ anh Sơn nên em biết rất nhiều chuyện về sử học và văn chương Việt Nam”.

Nguyễn Hồng Sơn (giữa), Thuy Pham (phải) và tác giả

Nguyễn Hồng Sơn (giữa), Thuy Pham (phải) và tác giả

Chia tay với tôi, Nguyễn Hùng Sơn tặng cho tôi bộ sách Technique du peuple Annamite của Henri Oger viết về các nghề truyền thống ở Việt Nam hồi đầu thế kỷ XX. Đây là bộ sách đồ sộ gồm 3 tập, nặng hơn 4 kg, do Viện Viễn đông bác cổ Pháp và Nhã Nam phối hợp xuất bản vào năm 2009. Tôi đã tìm mua bộ sách này ở Việt Nam nhưng không có vì số lượng in hạn chế. Vậy nhưng Nguyễn Hùng Sơn lại có và sẵn sàng tặng tôi bộ sách quý này. Tôi chưa kịp nói lời cảm ơn thì Sơn đọc luôn 4 câu Kiều: “Buồn trông cửa bể chiều hômThuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xaBuồn trông ngọn nước mới saHoa trôi man mác biết là về đâu”, rồi nói thêm: “Anh về cho em gửi theo nỗi nhớ Sài Gòn anh nhé”.

Đó là ba người “thú vị” mà tôi quen ở Mỹ. Họ không thích gọi họ là Việt kiều, mà chỉ muốn là những người Việt ở Mỹ, vì tuy sống cách Việt Nam nửa vòng trái đất, nhưng trái tim họ vẫn hướng về nơi ấy và vẫn làm những điều thú vị cho Việt Nam, vì Việt Nam.

T.Đ.A.S.

(Bài in trên Sinh viên Việt Nam số Xuân Ất Mùi 2015)

Bia SVVN Xuan At Mui

Bài này đã được đăng trong Rong ruổi đường xa. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s