CÓ MỘT TRẦN THẮNG ĐAM MÊ CỔ VẬT VIỆT

Trần Đức Anh Sơn

Trong 3 năm qua, Trần Thắng là một cái tên rất quen thuộc với những ai quan tâm đến chủ quyền biển đảo của Việt Nam, bởi anh là người đã sưu tầm những tấm bản đồ cổ, do các nước phương Tây và Trung Quốc xuất bản trong các thế kỷ XVI – XX và tặng chúng cho thành phố Đà Nẵng. Những bản đồ này chứng minh chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa – Trường Sa và khẳng định Trung Quốc không hề có mối liên hệ nào đối với hai quần đảo này, đã góp thêm tư liệu và bằng chứng cho Việt Nam trong cuộc đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển đảo trên mặt trận thông tin – truyền thông.

Trần Thắng hiện là kỹ sư đang làm việc cho Công ty Pratt & Whitney chuyên sản xuất động cơ máy bay quân sự ở bang Connecticut (Mỹ). Anh cũng là Chủ tịch Viện văn hóa giáo dục Việt Nam (IVCE) ở New York, thường xuyên mời các học giả, nhà nghiên cứu, nghệ sĩ từ Việt Nam sang Mỹ để thuyết trình về lịch sử – văn hóa, biểu diễn nghệ thuật và chiếu phim Việt Nam trong các đại học ở Mỹ.

Quê cha của Trần Thắng ở làng Nam Phổ (Phú Thượng, Phú Vang, Thừa Thiên Huế) nhưng Trần Thắng sinh ra và lớn lên ở Quảng Ngãi, quê mẹ của anh. Sau khi cùng gia đình sang Mỹ định cư vào năm 1991, Trần Thắng theo học ngành cơ khí tại Đại học Connecticut, tốt nghiệp kỹ sư và được Công ty Pratt & Whitney tuyển dụng. Anh nhanh trở thành một chuyên gia về động cơ máy bay của công ty này. Tuy học hành và hành nghề trong lĩnh vực cơ khí nhưng Trần Thắng lại yêu thích văn hóa và lịch sử, đặc biệt là đam mê cổ vật Việt Nam. Trước khi trở thành “người sưu tầm bản đồ chủ quyền” Trần Thắng là một “tay” sưu tầm gốm sứ cổ có hạng ở bang Connecticut. Cũng vì đam mê gốm sứ nên Trần Thắng kết bạn với tôi là người nghiên cứu về cổ vật. Anh thường tham khảo ý kiến của tôi mỗi khi muốn mua bán, trao đổi một món đồ cổ nào đó, nhất là đồ gốm sứ.

Trần Thắng và những món đồ sứ Nhật Bản vừa mua được ở New Hartford vào tháng 10.2014

Trần Thắng và những món đồ sứ Nhật Bản vừa mua được ở New Hartford vào tháng 10.2014

Trần Thắng chơi cổ ngoạn theo kiểu “gặp gì mua nấy”, cứ đem của thiên hạ về làm của mình, rồi tinh tuyển sau. Do không có nhiều tiền và thời gian nên Trần Thắng ít tiếp xúc với giới kinh doanh cổ vật, cũng như không thường xuyên tham dự các phiên đấu giá cổ vật như nhiều nhà sưu tập khác ở Mỹ. Anh chủ yếu tìm hiểu thông tin về cổ vật từ các website giới thiệu và mua bán cổ vật trên internet, kết hợp với sự tư vấn của bạn bè là những người sưu tầm và nghiên cứu cổ vật ở Việt Nam và Mỹ, để quyết định việc mua bán, sưu tầm những món đồ mà anh ưa thích. Nhờ cách này mà sưu tập cổ vật của Trần Thắng ngày một đầy đặn, trong đó có những món đồ vô cùng giá trị.

Một góc trưng bày cổ vật của Trần Thắng

Một góc trưng bày cổ vật của Trần Thắng

Hai năm qua tôi sang Mỹ hai lần và đều đến nhà Trần Thắng để thưởng lãm sưu tập cổ vật của anh. Trong căn nhà hai tầng của gia đình anh ở thành phố West Hartford, Trần Thắng dành hẳn một căn phòng xinh xắn ở tầng 1 để trưng bày sưu tập cổ vật mà anh đã sưu tầm trong mười mấy năm qua. Anh sưu tầm đủ thứ: từ đối liễn, hoành phi thời Lê – Nguyễn đến đồ đồng Đông Sơn; từ tượng Phật thuộc văn hóa Óc Eo đến tượng Đại tướng Võ Nguyên Giáp đầu thế kỷ XXI, từ những món đồ đá thuộc văn hóa Phùng Nguyên đến những kim khánh, kim bội, kim tiền thời Nguyễn… Nhưng sưu tập có số lượng lớn nhất và có giá trị nhất của Trần Thắng chính là gốm sứ.

Sưu tập đồ gốm Chu Đậu của Trần Thắng

Sưu tập đồ gốm Chu Đậu của Trần Thắng

Trong sưu tập gốm sứ cổ của Trần Thắng có đồ gốm Giao Chỉ, đồ gốm Óc Eo, đồ gốm Sa Huỳnh của những thế kỷ trước và sau Công nguyên; tiếp đến là các dòng gốm hoa nâu thời Lý – Trần (thế kỷ XI – XIII), gốm Chu Đậu hoa lam thời Lê (thế kỷ XV – XVI), gốm Gò Sành, gốm Quảng Đức, gốm Châu Ổ… ở miền Trung Việt Nam (thế kỷ XV – XVIII) và đồ sứ ký kiểu thời Nguyễn (thế kỷ XIX). Ngoài ra, Trần Thắng còn sưu tầm đồ sứ thanh hoa của Trung Quốc cuối thời Thanh, đồ gốm Imari và đồ gốm Satsuma vào thế kỷ XIX của Nhật Bản.

Sưu tập đồ gốm Chu Đậu Trần Thắng mua từ cuộc đấu giá của hãng Butterfield năm 2000

Sưu tập đồ gốm Chu Đậu Trần Thắng mua từ cuộc đấu giá của hãng Butterfield năm 2000

Những món đồ gốm đáng giá nhất của Trần Thắng đều thuộc dòng gốm Chu Đậu (Hải Dương, Việt Nam). Anh đã dành dụm mấy tháng lương để mua bộ đĩa gốm Chu Đậu cỡ lớn, cả đĩa vẽ màu lẫn đĩa men trắng vẽ lam. Đây là những hiện vật có giá trị cao, trục vớt từ con tàu đắm trong vùng biển Cù Lao Chàm (Hội An, Quảng Nam) vào những năm 1997 – 1999 và được Công ty Butterfield (Mỹ) bán đấu giá tại San Francisco vào tháng 10/2000 theo ủy thác của phía Việt Nam.

Đĩa gốm Chu Đậu vẽ men tam thái trong sưu tập của Trần Thắng

Đĩa gốm Chu Đậu vẽ men tam thái trong sưu tập của Trần Thắng

Khi thấy thông tin trên e-Bay cho biết có một nhà sưu tầm người Mỹ gốc Hà Lan đang rao bán 26 món đồ gốm Chu Đậu niên đại thế kỷ XV – XVI gồm: kendi, nậm rượu, bình tỳ bà, đĩa, hộp phấn, thủy trì… Trần Thắng nhanh chóng tiếp xúc với chủ nhân bộ sưu tập này, xin phép chụp ảnh, gửi về Việt Nam nhờ tôi và một số thân hữu ở phố đồ xưa Lê Công Kiều (Sài Gòn) giám định. Sau đó anh quyết định mua trọn sưu tập gốm Chu Đậu này. Sau khi lựa chọn 10 món ưng ý nhất để bổ sung vào sưu tập gốm Chu Đậu của mình, Trần Thắng bán 16 món còn lại cho một khách hàng mua qua mạng internet, thu về gấp đôi số tiền đã bỏ ra để mua những đồ gốm này. Anh nói với tôi: “Hên quá, thánh nhân đãi kẻ khù khờ nên vừa có lời, lại vừa tinh tuyển được 10 món đồ ưng ý nhất”. Quả thật, 10 món đồ gốm Chu Đậu từ sưu tập của “ông già Hà Lan” mà Trần Thắng giữ lại đều xứng đáng là những “món hàng xịn” của dòng gốm này. Đáng chú ý nhất là chiếc hũ hình cầu đáy phủ men “sô-cô-la”, thân vẽ hình hai con kỳ lân và những nhánh hoa cách điệu bằng men lam Hồi trên nền đất mộc hoàn toàn không tráng men phủ. Đây là món đồ “độc nhất vô nhị” của dòng gốm hoa lam Chu Đậu như ý kiến của nhiều nhà sưu tầm gốm cổ ở Sài Gòn và Hà Nội.

Hũ vẽ lam không men phủ, gốm Chu Đậu, thế kỷ XVI, trong sưu tập của Trần Thắng

Hũ vẽ lam không men phủ, gốm Chu Đậu, thế kỷ XVI, trong sưu tập của Trần Thắng

Đĩa gốm Chu Đậu trong sưu tập của Trần Thắng

Đĩa gốm Chu Đậu trong sưu tập của Trần Thắng

Kendi gốm Chu Đậu trong sưu tập của Trần Thắng

Kendi gốm Chu Đậu trong sưu tập của Trần Thắng

Ấm gốm Chu Đậu trong sưu tập của Trần Thắng

Ấm gốm Chu Đậu trong sưu tập của Trần Thắng

Quả thật, Trần Thắng là người luôn có duyên trong sưu tầm cổ vật và thư tịch cổ. Nghe tin một người Việt ở California muốn bán sưu tập kim bội, kim khánh và kim tiền thời Nguyễn, vốn là cổ vật thừa kế từ một gia đình gốc hoàng phái ở Huế, Trần Thắng liền xin nghỉ phép bay đến tận nơi và quyết định “tiếp nhận” bộ sưu tập này. Kết quả là chỉ với 15.000 USD, Trần Thắng đã sở hữu bộ sưu tập gồm: 1 kim bội bằng bạc mạ vàng của triều Thành Thái (1889 – 1907); 1 kim bội bằng bạc mạ vàng của triều Duy Tân (1907 – 1916); 2 kim khánh hạng nhứt bằng vàng và 2 kim khánh hạng nhì bằng bạc mạ vàng của triều Bảo Đại (1926 – 1945); 1 đồng tiền Khải Định thông bảo bằng bạc mạ vàng và 1 đồng tiền Bảo Ðại thông bảo cũng bằng bạc mạ vàng. Đây là sưu tập kim khánh, kim bội và kim tiền rất có giá trị, mà nhiều nhà sưu tập và bảo tàng ở Việt Nam luôn ao ước sở hữu.

Kim bội bằng bạc mạ vàng, triều Thành Thái, trong sưu tập của Trần Thắng

Kim bội bằng bạc mạ vàng, triều Thành Thái, trong sưu tập của Trần Thắng

Kim khánh hạng nhứt bằng vàng, triều Bảo Đại, trong sưu tập của Trần Thắng

Kim khánh hạng nhứt bằng vàng, triều Bảo Đại, trong sưu tập của Trần Thắng

Trong việc mua những bản đồ cổ khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với hai quần đảo Hoàng Sa – Trường Sa Trần Thắng cũng là người rất có “duyên”. Chỉ trong chưa đầy một năm, anh đã mua được 170 bản đồ trong đó có 140 bản đồ gốc. Và 3 trong tổng số 4 tập atlas anh mua được ở Mỹ và châu Âu là những bản gốc quý hiếm vì số bản in các atlas này rất ít. Riêng cuốn atlas Trung Hoa bưu chính dư đồ do Trung Hoa Dân quốc xuất bản năm 1933 ở Nam Kinh, được một gia đình người Trung Quốc mang theo ra Đài Loan khi họ rời bỏ đại lục vào năm 1949. Sau mấy chục năm gìn giữ, cuối cùng gia đình này đã bán atlas cho một hiệu buôn sách cổ ở New York. Chỉ hai tuần sau khi cuốn atlas Trung Hoa bưu chính dư đồ “cập bến” New York thì Trần Thắng đã phát hiện và mua ngay atlas này để trao tặng cho thành phố Đà Nẵng.

Trần Thắng bên tờ bản đồ Trung Quốc không có Hoàng Sa và Trường Sa in trong cuốn Trung Hoa bưu chính dư đồ do Trung Hoa Dân Quốc xuất bản năm 1933 mà anh sưu tầm được

Trần Thắng bên tờ bản đồ Trung Quốc không có Hoàng Sa và Trường Sa in trong cuốn Trung Hoa bưu chính dư đồ do Trung Hoa Dân Quốc xuất bản năm 1933 mà anh sưu tầm được

Mỗi năm Trần Thắng về Việt Nam hai lần để tổ chức các hội thảo du học trong các trường đại học ở Sài Gòn, Hà Nội, Nha Trang, Đà Nẵng… và anh đều dành thời gian để “sục sạo”, tìm mua cổ vật. Anh vào Tuy Hòa mua hết bộ sưu tập hũ gốm Quảng Đức của nhà sưu tập Đoàn Phước Thuận; ra Quảng Ngãi mua đồ gốm Châu Ổ xưa; lang thang trên phố đồ cổ Lê Công Kiều săn lùng đồ gốm Chu Đậu và đồ sứ ký kiểu.

Tôi sang Mỹ 3 tuần, tranh thủ những lúc không phải làm việc, Trần Thắng rủ tôi đi dạo các cửa hàng đồ cổ ở các thành phố West Hartford và New Hartford (bang Connecticut) để “săn” đồ cổ. Anh nói: “Cứ đi, trước thì xem cho biết, sau thì thấy cái gì ưng ý, giá cả hợp lý thì mua”. Vậy mà trong một lần đi “săn” cùng tôi như vậy, Trần Thắng lại gặp may khi mua được một chiếc bình gốm Satsuma thế kỷ XIX và mấy món đồ Ko-kutani thế kỷ XVIII của Nhật Bản với giá cả rất hời.

Anh mong ước khi có điều kiện sẽ cải tạo căn phòng trưng bày cổ vật trong căn nhà nhỏ ở West Hartford thành một bảo tàng mini về cổ vật phương Đông, mở cửa miễn phí để đón sinh viên, học giả Mỹ tới tham quan và tìm hiểu về lịch sử, văn hóa và mỹ thuật cổ Việt Nam. Một mơ ước khiêm nhường và dễ thương. Và tôi chúc anh sớm thực hiện được mơ ước này.

T.Đ.A.S.

Bài này đã được đăng trong Di sản văn hóa. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s